Politici uit vrijwel alle kampen zijn het er haast unaniem mee eens, dat het huidig kiesstelsel in Suriname niet feilloos is of voldoet aan de politieke aspiraties van de samenleving. Sommige vinden het ronduit slecht, onrechtvaardig en ondemocratisch. Vooral de politieke partijen met een kleine achterban komen er tijdens verkiezingen zeer bekaaid vanaf en blijven wat DNA-zetels betreft meestal met lege handen zitten. De stem van de kiezer in kleine districten is overgewaardeerd en heeft veel meer gewicht dan die van het electoraat in de grote districten zoals Paramaribo en Wanica. Maar concrete stappen om het systeem te veranderen, zijn tot nu toe uitgebleven. Een fundamentele discussie over welk stelsel het beste zou passen bij Suriname is daarom gewenst.

  Naar verluidt zou het huidig kiesstelsel dat in 1987 is geïntroduceerd voornamelijk als doel hebben inhoud te geven aan de participatieve democratie, met als belangrijkste instrument: decentralisatie van bestuur. Gaandeweg zouden eventuele manco’s aan het systeem gecorrigeerd worden. Omdat de decentralisatie van bestuur nog steeds niet goed van de grond is gekomen, komt het kiesstelsel dan ook niet goed uit de verf.

Sharmila Mangal-Mansaram

Het kiesstelsel beantwoordt niet meer aan de verwachtingen van de samenleving, meent A1-fractieleider Jiwan Sital. Dit, omdat er sprake is van een districtenevenredigheidsstelsel waarbij het gehele land niet als 1 kiesdistrict geldt; afhankelijk van het aantal uitgebrachte stemmen zou op basis van evenredigheid op de kandidatenlijst gestemd moeten worden. Nu wordt per district gestemd en leggen de zwevende kiezers geen gewicht in de schaal. “Op de dag van de verkiezingen verdwijnen de zwevende kiezers in tien kiesdistricten waarbij er geen invloed uitgeoefend kan worden op de totale uitslag”.

JIwan Sital

In aanmerking genomen dat per district een verschillend aantal stemmen nodig is om een DNA-zetel te behalen, is het huidig systeem volgens Sital “niet goed”. Bij een landelijk evenredigheidsstelsel zouden zodanig voorwaarden gesteld kunnen worden, opdat op de kandidatenlijsten alle regio’s vertegenwoordigd kunnen worden, meent de politicus.  Met de wettelijke regeling dat kandidaten minstens twee jaar moeten wonen in het district of gebied dat ze willen vertegenwoordigen, bestaat er een situatie waarbij niet altijd capabele personen gerecruteerd kunnen worden.

Paul Somohardjo

Personen die een verbondenheid hebben met het binnenland en een belangrijke bijdrage zouden kunnen leveren, maar voor hun werk in een ander district wonen, worden zo uitgesloten. Hierdoor wordt ook de kans onbenut gelaten om het niveau in het parlement op te krikken. Door de concurrentiestrijd zullen volgens de politicus alle politieke partijen genoodzaakt worden kandidaten uit alle districten op de lijst te plaatsen. Kiezers van een bepaald district die op de kandidatenlijst van een politieke partij geen vertegenwoordigers uit hun woongebied zien staan, zullen niet gauw geneigd zijn op die organisatie te stemmen, redeneert hij.

Dit zou ook de problematiek van de chantage in de politiek kunnen helpen oplossen. Dit kiesstelsel dwingt tot coalitievorming die niet gebaseerd is op ideologie. Het maakt dat partijen die niet bij elkaar horen of ideologisch niet op elkaar zijn afgestemd, met elkaar moeten samenwerken om zetels te behalen, maar als ze in de regering zitten geen daadkracht hebben. “Iedereen gaat zijn eigen weg en men denkt verschillend over een aantal maatschappelijke problemen en men vervalt tot etniciteit”. De twee grote politieke machtsfactoren in Suriname, de NDP en het VHP/NPS-blok, kunnen elkaar niet luchten, en schrapen daarom steeds alle andere politieke partijen die niet bij elkaar horen bijeen, willen ze een regering vormen. “Zo blijven we voortsudderen in die ontwikkeling.

Daarom is het belangrijk de landelijke evenredigheid te introduceren zodat ook jonge partijen in staat zijn zetels te bemachtigen”, vindt Sital. Daarbij  zal een kiesdrempel moeten gelden zodat alle partijen die dat halen automatisch parlementszetels behalen. Dat zou een “veel democratischer” systeem zijn om de parlementaire democratie, maar ook de algehele democratie in het land meer gestalte te geven. Sital verwacht overigens niet dat de grote politieke partijen te overtuigen zijn dat het huidig systeem fout is, omdat zij er juist voordeel aan hebben.

Voor de ontwikkeling van het land zou het echter goed zijn als het stelsel wordt veranderd. Onder andere zou met een landelijk evenredigheidsstelsel de etniciteit in de politiek doorbroken kunnen worden. “Als je een concentratie krijgt van partijen in een gebied waar een bepaalde etnische groep woont, zal je krijgen dat andere partijen daar geen invloed krijgen”, legt hij uit.

Voorzitter van Pertjajah Luhur, Paul Somohardjo, wil geen kwalificatie geven of het kiesstelsel goed of slecht is. Het is volgens hem geen makkelijke vraag om te beantwoorden. Er kleven veel politieke belangen aan dit aspect. “Al zou ik goed of slecht zeggen, alleen kan ik de Grondwet niet wijzigen. Om de Kieswet te veranderen heb je een tweederde meerderheid nodig in het parlement en ik ben me ervan bewust dat elke politieke partij zijn berekeningen maakt”, stelt hij. “Een partij die winst boekt in Coronie of in het binnenland, gaat nooit meewerken voor een algemeen evenredigheidsstelsel”, weet de politicus.

Pertjajah Luhur is zelf nog niet zover om te concluderen of partij wel voordeel heeft aan de huidige situatie of niet. Hij wijst erop dat vanaf de introductie van een kiesstelsel in Suriname er naar gelang de omstandigheden of problemen die zich hebben voorgedaan, dit is aangepast, of veranderd. In 1987 werd het districtenevenredigheidsstelsel voor De Nationale Assemblee en het districtenmeerderheidsstel voor de ressortraden geïntroduceerd. Of het systeem gewijzigd wordt of niet, maakt PL overigens niet zoveel uit, omdat de partij nooit echt last heeft gehad van het systeem. Niet toen de partij zelfstandig aan de verkiezingen deelnam, toen onder de naam Pendawa Lima, of in Nieuw-Frontverband.

Toch is hij voorstander van een landelijk evenredigheidsstelsel. Somohardjo: “Over de hele kustvlakte zijn we belangrijk, maar als kleine partij zou ik dus ook moeten klagen.” “Alleen toen in Pendawa Lima, had ik vier zetels. Als je in Wanica niet boven de vierduizend stemmen haalt, behaal je geen DNA-zetel, Paramaribo idem-dito”, vervolgt Somohardjo. Mocht PL aanpassing van het kiesstelsel aan de orde stellen, zou dat pas gebeuren als een voorstel enig kans van slagen heeft. “Als Pertjajah Luhur het initiatief neemt, moet het geen onbegonnen werk zijn. Het moet kans van slagen hebben. Als ik iets doe, moet ik vooruit weten of het kans van slagen heeft. Ik ga niet voor de show iets maken”, stelt de PL-voorzitter. Zijn inschatting is dat een voorstel om het kiesstelsel aan te passen geen gehoor zal vinden bij de overige Nieuw-Frontpartners. Deze kwestie is dan ook niet binnen het Nieuw-Front besproken.

Parlementariër Sharmila Mangal-Mansaram vindt het kiessysteem “niet helemaal rechtvaardig”. Aanpassing van toegewezen zetels op grond van demografische wijzigingen is volgens haar wel op zijn plaats.  Elk stelsel heeft zijn voordelen en nadelen. Uitgangspunt dient te zijn dat een ieder zich gerepresenteerd dient te weten en te voelen. “Ik zou kiezen voor een gemengd stelsel. Deels ‘one man, one vote’, omdat ik kies voor representatie van elk district. De eigen identiteit van districten moet je ook niet uit het oog verliezen. Een landelijke evenredigheid zonder meer kan voorbijgaan aan dat gegeven.

Dus een stelsel van districtenevenredigheid en landelijke evenredigheid”. De districten met een kleine populatie zoals Coronie kunnen op basis van het districtenevenredigheidsstelsel één zetel toegekend worden. “Men kan ook voor kieskringen gaan en dan een hogere drempel plaatsen, waardoor je voldoet aan het representatiebeginsel”, stelt de volksvertegenwoordiger.In hoeverre het huidig stelsel democratisch is valt moeilijk te zeggen “Democratie kan een subjectief geladen begrip zijn. Bestaat er iets als een perfecte vorm van democratie? Zelfs Nederland komt terug van de landelijke evenredigheid en hanteert ook het systeem van lijstverbindingen. Ik geloof dat ons huidig systeem voor een bepaald tijdsbestek met zijn eigenaardigheden en specifieke politieke en maatschappelijke omstandigheden democratisch genoemd kon worden”, stelt Mangal-Mansaram.

Toch is aanpassing van het systeem nodig zegt ze, en wenst de VHP dat in DNA aan te kaarten. Reeds is dit onderwerp enige tijd geleden geëntameerd door VHP-assembleelid Jules Ajodhia en kan zij zich in zijn toen gehouden betoog terugvinden. Binnen de VHP is er al aandacht voor dit vraagstuk, maar is er nog geen breedvoerige discussie over gevoerd en ook geen conclusie bereikt. “Maar een aantal van ons huldigt de opvatting dat het kiesstelsel aan evaluatie toe is en aan de orde gesteld dient te worden.

De maatschappelijke discussie moet gevoerd worden”, zegt Mangal-Mansaram. Ze erkent overigens dat het huidig stelsel blokvorming met zetelwinst als oogmerk in de hand werkt. Die blokvorming vindt niet plaats op basis van ideologie “wat inderdaad de conclusie zou kunnen rechtvaardigen dat het coalitievorming na de stembusuitslag bemoeilijkt”.-. Bron DWT